🧪 अम्ल और क्षार (Acids & Bases) - Complete notes for SSC & RRB अम्ल और क्षार (Acids & Bases) - Complete notes for SSC & RRB 🍋 अम्ल (Acids) - परिभाषा और पहचान अम्ल की परिभाषा: 1) आर्हेनियस के अनुसार (Arrhenius Theory): वे पदार्थ जो जल में घुलकर हाइड्रोजन आयन (H⁺) देते हैं, अम्ल कहलाते हैं। HCl → H⁺ + Cl⁻ H₂SO₄ → 2H⁺ + SO₄²⁻ 2) ब्रॉन्स्टेड-लॉरी के अनुसार (Bronsted-Lowry Theory): वे पदार्थ जो प्रोटॉन (H⁺) दान करते हैं, अम्ल कहलाते हैं। 3) लुईस के अनुसार (Lewis Theory): वे पदार्थ जो इलेक्ट्रॉन युग्म ग्रहण करते हैं। ✅ अम्ल की पहचान के गुण: गुण विवरण स्वाद खट्टा (Sour) लिटमस परीक्षण नीला लिटमस → लाल स्पर्श संक्षारक (Corrosive) विद्युत चालकता जलीय विलयन विद्युत का चालन करता है धातुओं से क्रिया H₂ गैस मुक्त करते हैं क्षार से क्रिया लवण + जल बनाते हैं (उदासीनीकरण) 📚 अम्लों के प्रकार A) उत्पत्ति के आधार पर: 1️⃣ प्राकृतिक/कार्बनिक अम्ल (Organic Acids): अम्ल रासायनिक सूत्र स्रोत विशेषता एसीटिक अम्ल CH₃COOH सिरका (Vinegar) 5-8% सांद्रता साइट्रिक अम्ल C₆H...
भारत के राष्ट्रीय उद्यान (राज्यवार सूची)
1. जम्मू-कश्मीर
- दाचीगाम राष्ट्रीय उद्यान
- किश्तवार राष्ट्रीय उद्यान
- सालिम अली राष्ट्रीय उद्यान (वर्तमान में श्रीनगर में, अब घटकर संरक्षित क्षेत्र)
2. लद्दाख
- हेमिस राष्ट्रीय उद्यान ( सबसे बड़ा )
3. हिमाचल प्रदेश
- ग्रेट हिमालयन राष्ट्रीय उद्यान (यूनेस्को विश्व धरोहर)
- पिन वैली राष्ट्रीय उद्यान
- खुज्जियार राष्ट्रीय उद्यान (कालाटॉप–खज्जियार)
- खीरगंगा
- सिम्बलबरा
4. उत्तराखंड
- जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान (भारत का पहला – 1936, हैली नेशनल पार्क)
- राजाजी राष्ट्रीय उद्यान
- गैंगोत्री राष्ट्रीय उद्यान
- नंदा देवी राष्ट्रीय उद्यान (यूनेस्को विश्व धरोहर)
- वैली ऑफ फ्लावर्स राष्ट्रीय उद्यान (नंदा देवी के साथ विश्व धरोहर) फूलों की घाटी
- गोविंद राष्ट्रीय उद्यान
5. उत्तर प्रदेश
- दुधवा राष्ट्रीय उद्यान
6. राजस्थान
- रणथम्भौर राष्ट्रीय उद्यान
- सरिस्का राष्ट्रीय उद्यान
- केवलादेव घना राष्ट्रीय उद्यान (भरतपुर बर्ड सैंक्चुरी – विश्व धरोहर)
- डेजर्ट राष्ट्रीय उद्यान
7. मध्य प्रदेश (राष्ट्रीय उद्यानों की संख्या में सबसे आगे)
- कान्हा राष्ट्रीय उद्यान
- बांधवगढ़ राष्ट्रीय उद्यान
- पन्ना राष्ट्रीय उद्यान (हीरे की खान क्षेत्र)
- सतपुड़ा राष्ट्रीय उद्यान
- पेंच राष्ट्रीय उद्यान
- संजय गांधी (गुरु घासीदास) राष्ट्रीय उद्यान
- मधानी राष्ट्रीय उद्यान
- डायनासोर जीवाश्म नेशनल पार्क
8. छत्तीसगढ़
- कांगेर घाटी राष्ट्रीय उद्यान
- इन्द्रावती राष्ट्रीय उद्यान
- गुरु घासीदास (पूर्व नाम – संजय राष्ट्रीय उद्यान का भाग)
9. बिहार
- वाल्मीकि राष्ट्रीय उद्यान
10. झारखंड
- बेटला राष्ट्रीय उद्यान
11. पश्चिम बंगाल
- सुंदरबन राष्ट्रीय उद्यान (विश्व धरोहर, रॉयल बंगाल टाइगर)
- नेतरहाट राष्ट्रीय उद्यान (प्रस्तावित)
- गोरुमारा राष्ट्रीय उद्यान
- जालदापाड़ा राष्ट्रीय उद्यान
- बक्सा राष्ट्रीय उद्यान
12. असम
- काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान (एक-सींग वाला गैंडा, विश्व धरोहर)
- मानस राष्ट्रीय उद्यान (विश्व धरोहर)
- नामेरी राष्ट्रीय उद्यान
- ओरांग राष्ट्रीय उद्यान ( राजीव गांधी )
- दिब्रू–सैखोवा राष्ट्रीय उद्यान
- दिहांग पटकाई राष्ट्रीय उद्यान
- सिखना राष्ट्रीय उद्यान
13. अरुणाचल प्रदेश
- नामदाफा राष्ट्रीय उद्यान
- मौलिंग राष्ट्रीय उद्यान
14. मेघालय
- नोकरेक राष्ट्रीय उद्यान (विश्व धरोहर)
- बलपक्रम राष्ट्रीय उद्यान
15. मणिपुर
- केइबुल लामजाओ राष्ट्रीय उद्यान (फ्लोटिंग पार्क – संगाई हिरण)
16. नागालैंड
- इन्तंकी राष्ट्रीय उद्यान
17. मिज़ोरम
- फॉवलंगुई राष्ट्रीय उद्यान
- मुकुट राष्ट्रीय उद्यान
18. त्रिपुरा
- त्रिपुरा राष्ट्रीय उद्यान (राज्य छोटा, मुख्यतः अभयारण्य)
19. सिक्किम
- कंचनजंगा राष्ट्रीय उद्यान (यूनेस्को विश्व धरोहर)
20. ओडिशा
- सिमलीपाल राष्ट्रीय उद्यान
- भीतरकणिका राष्ट्रीय उद्यान
- नंदनकानन राष्ट्रीय उद्यान (जूलॉजिकल पार्क के साथ प्रसिद्ध)
21. आंध्र प्रदेश
- श्री वेंकटेश्वर राष्ट्रीय उद्यान
- पापिकोंडा राष्ट्रीय उद्यान
22. तेलंगाना
- कवाल राष्ट्रीय उद्यान
- महावीर हरिना वनस्थली राष्ट्रीय उद्यान
23. कर्नाटक
- नागरहोल राष्ट्रीय उद्यान (राजीव गांधी राष्ट्रीय उद्यान)
- बांदीपुर राष्ट्रीय उद्यान
- अंशी राष्ट्रीय उद्यान (काली टाइगर रिजर्व)
- कुद्रेमुख राष्ट्रीय उद्यान
- बन्नेरघट्टा राष्ट्रीय उद्यान
24. केरल
- पेरियार राष्ट्रीय उद्यान
- एराविकुलम राष्ट्रीय उद्यान
- साइलेंट वैली राष्ट्रीय उद्यान
- मथिकेतन शोला राष्ट्रीय उद्यान
- पाम्पादुम शोला राष्ट्रीय उद्यान
- अनामुडी शोला राष्ट्रीय उद्यान
25. तमिलनाडु
- मुदुमलई राष्ट्रीय उद्यान
- मुकुर्ती राष्ट्रीय उद्यान
- गिंडी राष्ट्रीय उद्यान (शहरी क्षेत्र में)
- इंदिरा गांधी (अन्नामलाई) राष्ट्रीय उद्यान
26. गोवा
- मोल्लेम राष्ट्रीय उद्यान
27. महाराष्ट्र
- ताडोबा अंधारी राष्ट्रीय उद्यान
- संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान (बोरीवली – मुंबई)
- नवेगांव राष्ट्रीय उद्यान
- चंद्रपुर पेंच राष्ट्रीय उद्यान
28. गुजरात
- गिर राष्ट्रीय उद्यान (एशियाई शेर का निवास)
- ब्लैकबक राष्ट्रीय उद्यान (वेलावदर)
- मरीन नेशनल पार्क (गल्फ ऑफ कच्छ)
- वसंदा नेशनल पार्क
- रण ऑफ कच्छ
29. अंडमान–निकोबार द्वीप समूह
- महात्मा गांधी मरीन नेशनल पार्क
- रानी झांसी मरीन नेशनल पार्क
- कैम्पबेल बे राष्ट्रीय उद्यान
30. लक्षद्वीप
- समुद्री संरक्षित क्षेत्र (औपचारिक राष्ट्रीय उद्यान नहीं, लेकिन संरक्षित क्षेत्र घोषित)
👉 कुल मिलाकर भारत में 108 राष्ट्रीय उद्यान (2023 तक) अधिसूचित हैं।
Comments
Post a Comment