Skip to main content

For Special SSC RRB

अम्ल और क्षार (Acids & Bases) - for SSC & RRB Complete notes

🧪 अम्ल और क्षार (Acids & Bases) - Complete notes for SSC & RRB अम्ल और क्षार (Acids & Bases) - Complete notes for SSC & RRB 🍋 अम्ल (Acids) - परिभाषा और पहचान अम्ल की परिभाषा: 1) आर्हेनियस के अनुसार (Arrhenius Theory): वे पदार्थ जो जल में घुलकर हाइड्रोजन आयन (H⁺) देते हैं, अम्ल कहलाते हैं। HCl → H⁺ + Cl⁻ H₂SO₄ → 2H⁺ + SO₄²⁻ 2) ब्रॉन्स्टेड-लॉरी के अनुसार (Bronsted-Lowry Theory): वे पदार्थ जो प्रोटॉन (H⁺) दान करते हैं, अम्ल कहलाते हैं। 3) लुईस के अनुसार (Lewis Theory): वे पदार्थ जो इलेक्ट्रॉन युग्म ग्रहण करते हैं। ✅ अम्ल की पहचान के गुण: गुण विवरण स्वाद खट्टा (Sour) लिटमस परीक्षण नीला लिटमस → लाल स्पर्श संक्षारक (Corrosive) विद्युत चालकता जलीय विलयन विद्युत का चालन करता है धातुओं से क्रिया H₂ गैस मुक्त करते हैं क्षार से क्रिया लवण + जल बनाते हैं (उदासीनीकरण) 📚 अम्लों के प्रकार A) उत्पत्ति के आधार पर: 1️⃣ प्राकृतिक/कार्बनिक अम्ल (Organic Acids): अम्ल रासायनिक सूत्र स्रोत विशेषता एसीटिक अम्ल CH₃COOH सिरका (Vinegar) 5-8% सांद्रता साइट्रिक अम्ल C₆H...

National Parks – राष्ट्रीय उद्यान



भारत के राष्ट्रीय उद्यान (राज्यवार सूची)

1. जम्मू-कश्मीर

  • दाचीगाम राष्ट्रीय उद्यान
  • किश्तवार राष्ट्रीय उद्यान
  • सालिम अली राष्ट्रीय उद्यान (वर्तमान में श्रीनगर में, अब घटकर संरक्षित क्षेत्र)

2. लद्दाख

  • हेमिस राष्ट्रीय उद्यान ( सबसे बड़ा )

3. हिमाचल प्रदेश

  • ग्रेट हिमालयन राष्ट्रीय उद्यान (यूनेस्को विश्व धरोहर)
  • पिन वैली राष्ट्रीय उद्यान
  • खुज्जियार राष्ट्रीय उद्यान (कालाटॉप–खज्जियार)
  • खीरगंगा 
  • सिम्बलबरा

4. उत्तराखंड

  • जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान (भारत का पहला – 1936, हैली नेशनल पार्क)
  • राजाजी राष्ट्रीय उद्यान
  • गैंगोत्री राष्ट्रीय उद्यान
  • नंदा देवी राष्ट्रीय उद्यान (यूनेस्को विश्व धरोहर)
  • वैली ऑफ फ्लावर्स राष्ट्रीय उद्यान (नंदा देवी के साथ विश्व धरोहर) फूलों की घाटी 
  • गोविंद राष्ट्रीय उद्यान 

5. उत्तर प्रदेश

  • दुधवा राष्ट्रीय उद्यान

6. राजस्थान

  • रणथम्भौर राष्ट्रीय उद्यान
  • सरिस्का राष्ट्रीय उद्यान
  • केवलादेव घना राष्ट्रीय उद्यान (भरतपुर बर्ड सैंक्चुरी – विश्व धरोहर)
  • डेजर्ट राष्ट्रीय उद्यान

7. मध्य प्रदेश (राष्ट्रीय उद्यानों की संख्या में सबसे आगे)

  • कान्हा राष्ट्रीय उद्यान
  • बांधवगढ़ राष्ट्रीय उद्यान
  • पन्ना राष्ट्रीय उद्यान (हीरे की खान क्षेत्र)
  • सतपुड़ा राष्ट्रीय उद्यान
  • पेंच राष्ट्रीय उद्यान
  • संजय गांधी (गुरु घासीदास) राष्ट्रीय उद्यान
  • मधानी राष्ट्रीय उद्यान
  • डायनासोर जीवाश्म नेशनल पार्क 

8. छत्तीसगढ़

  • कांगेर घाटी राष्ट्रीय उद्यान
  • इन्द्रावती राष्ट्रीय उद्यान
  • गुरु घासीदास (पूर्व नाम – संजय राष्ट्रीय उद्यान का भाग)

9. बिहार

  • वाल्मीकि राष्ट्रीय उद्यान

10. झारखंड

  • बेटला राष्ट्रीय उद्यान

11. पश्चिम बंगाल

  • सुंदरबन राष्ट्रीय उद्यान (विश्व धरोहर, रॉयल बंगाल टाइगर)
  • नेतरहाट राष्ट्रीय उद्यान (प्रस्तावित)
  • गोरुमारा राष्ट्रीय उद्यान
  • जालदापाड़ा राष्ट्रीय उद्यान
  • बक्सा राष्ट्रीय उद्यान

12. असम

  • काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान (एक-सींग वाला गैंडा, विश्व धरोहर)
  • मानस राष्ट्रीय उद्यान (विश्व धरोहर)
  • नामेरी राष्ट्रीय उद्यान
  • ओरांग राष्ट्रीय उद्यान ( राजीव गांधी )
  • दिब्रू–सैखोवा राष्ट्रीय उद्यान
  • दिहांग पटकाई राष्ट्रीय उद्यान 
  • सिखना राष्ट्रीय उद्यान 

13. अरुणाचल प्रदेश

  • नामदाफा राष्ट्रीय उद्यान
  • मौलिंग राष्ट्रीय उद्यान

14. मेघालय

  • नोकरेक राष्ट्रीय उद्यान (विश्व धरोहर)
  • बलपक्रम राष्ट्रीय उद्यान

15. मणिपुर

  • केइबुल लामजाओ राष्ट्रीय उद्यान (फ्लोटिंग पार्क – संगाई हिरण)

16. नागालैंड

  • इन्तंकी राष्ट्रीय उद्यान 

17. मिज़ोरम

  • फॉवलंगुई राष्ट्रीय उद्यान
  • मुकुट राष्ट्रीय उद्यान

18. त्रिपुरा

  • त्रिपुरा राष्ट्रीय उद्यान (राज्य छोटा, मुख्यतः अभयारण्य)

19. सिक्किम

  • कंचनजंगा राष्ट्रीय उद्यान (यूनेस्को विश्व धरोहर)

20. ओडिशा

  • सिमलीपाल राष्ट्रीय उद्यान
  • भीतरकणिका राष्ट्रीय उद्यान
  • नंदनकानन राष्ट्रीय उद्यान (जूलॉजिकल पार्क के साथ प्रसिद्ध)

21. आंध्र प्रदेश

  • श्री वेंकटेश्वर राष्ट्रीय उद्यान
  • पापिकोंडा राष्ट्रीय उद्यान

22. तेलंगाना

  • कवाल राष्ट्रीय उद्यान
  • महावीर हरिना वनस्थली राष्ट्रीय उद्यान

23. कर्नाटक

  • नागरहोल राष्ट्रीय उद्यान (राजीव गांधी राष्ट्रीय उद्यान)
  • बांदीपुर राष्ट्रीय उद्यान
  • अंशी राष्ट्रीय उद्यान (काली टाइगर रिजर्व)
  • कुद्रेमुख राष्ट्रीय उद्यान
  • बन्नेरघट्टा राष्ट्रीय उद्यान

24. केरल

  • पेरियार राष्ट्रीय उद्यान
  • एराविकुलम राष्ट्रीय उद्यान
  • साइलेंट वैली राष्ट्रीय उद्यान
  • मथिकेतन शोला राष्ट्रीय उद्यान
  • पाम्पादुम शोला राष्ट्रीय उद्यान
  • अनामुडी शोला राष्ट्रीय उद्यान

25. तमिलनाडु

  • मुदुमलई राष्ट्रीय उद्यान
  • मुकुर्ती राष्ट्रीय उद्यान
  • गिंडी राष्ट्रीय उद्यान (शहरी क्षेत्र में)
  • इंदिरा गांधी (अन्नामलाई) राष्ट्रीय उद्यान

26. गोवा

  • मोल्लेम राष्ट्रीय उद्यान

27. महाराष्ट्र

  • ताडोबा अंधारी राष्ट्रीय उद्यान
  • संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान (बोरीवली – मुंबई)
  • नवेगांव राष्ट्रीय उद्यान
  • चंद्रपुर पेंच राष्ट्रीय उद्यान

28. गुजरात

  • गिर राष्ट्रीय उद्यान (एशियाई शेर का निवास)
  • ब्लैकबक राष्ट्रीय उद्यान (वेलावदर)
  • मरीन नेशनल पार्क (गल्फ ऑफ कच्छ)
  • वसंदा नेशनल पार्क 
  • रण ऑफ कच्छ

29. अंडमान–निकोबार द्वीप समूह

  • महात्मा गांधी मरीन नेशनल पार्क
  • रानी झांसी मरीन नेशनल पार्क
  • कैम्पबेल बे राष्ट्रीय उद्यान

30. लक्षद्वीप

  • समुद्री संरक्षित क्षेत्र (औपचारिक राष्ट्रीय उद्यान नहीं, लेकिन संरक्षित क्षेत्र घोषित)

👉 कुल मिलाकर भारत में 108 राष्ट्रीय उद्यान (2023 तक) अधिसूचित हैं।


Comments

Popular...

Major mountain ranges and peaks of India - भारत की प्रमुख पर्वत श्रृंखलाएं और चोटियां

भारत की प्रमुख पर्वत श्रृंखलाएं और चोटियां (Major Mountain Ranges and Peaks of India) पर्वत श्रृंखला (Mountain Range)          सबसे ऊँची चोटी          (Highest Peak) ऊँचाई   (Height in meters) हिमालय (Himalayas) कंचनजंघा ( Kangchenjunga ) 8,586 मि. पश्चिमी घाट (Western Ghats) नीलगिरी पर्वत अनामुड़ी ( Anamudi ) 2,695 मि. पूर्वी घाट (Eastern Ghats) अरमा कौंडा (Arma Konda) 1,680 मि. अरावली पर्वत ( Aravalli Range ) गुरु शिखर (Guru Shikhar) 1,722 मि. विंध्य पर्वत (Vindhya Range) सद्भावना शिखर (Sadbhawna Shikhar) ~1,200 मि. (अनुमानित) सतपुड़ा पर्वत (Satpura Range) धूपगढ़ ( Dhupgarh ) 1,350 मि. जानसकर पर्वत (Zanskar Range) स्टोक कंच (Stok Kangri) 6,153 मि. पिर पंजार पर्वत (Pir Panjal Range) सनसेट पीक (Sunset Peak) 4,745 मि. शिवालिक पर्वत (Shivalik Hills) कोई प्रमुख शिखर नहीं 600–1,500 मि. DETAILED DESCRIPTION -  भारत एक पर्वतीय देश है, जिसकी भौगोलिक बनावट में ऊँचे हिमालय स...

Census – जनगणना

भारत की जनगणना की जानकारी 🔹 1872 – पहली जनगणना (गैर-एकरूप / Non-synchronous) भारत में जनगणना का पहला प्रयास। पूरे देश में एक साथ नहीं हुई (कहीं 1872 , कहीं 1875, कहीं 1876)। वायसराय – Lord Mayo उद्देश्य – जनसंख्या का अनुमान लगाना। 🔹 1881 – पहली नियमित जनगणना (संपूर्ण / Synchronous) पूरे भारत में एक साथ और एक समान पद्धति से। वायसराय – Lord Ripon यहीं से हर 10 साल में जनगणना की परंपरा शुरू हुई। 🔹 स्वतंत्र भारत की जनगणनाएँ 1951 – (स्वतंत्र भारत की पहली जनगणना) जनसंख्या – 36.1 करोड़ वृद्धि दर – 13.31% साक्षरता – 18.33% लिंगानुपात – 946 जनसंख्या घनत्व – 117 व्यक्ति/किमी² 2001 – (14वीं जनगणना) जनसंख्या – 102.8 करोड़ वृद्धि दर – 21.54% साक्षरता – 64.83% (पुरुष 75.26% , महिला 53.67% ) लिंगानुपात – 933 बाल लिंगानुपात – 927 घनत्व – 324 व्यक्ति/किमी² राज्यवार – अधिकतम घनत्व – पश्चिम बंगाल (903) न्यूनतम घनत्व – अरुणाचल प्रदेश (13) सर्वाधिक साक्षरता – केरल (90.86%) न्यूनतम साक्षरता – बिहार (47%) सर्वाधिक लिंगानुपात – केरल (1058) न्यूनतम लिंगानुपात – हरिय...

भारत के राज्य व केंद्र शासित प्रदेश – Static GK

🟢 भारत के राज्य व केंद्र शासित प्रदेश – Static GK  1. आंध्र प्रदेश राजधानी: अमरावती (नियोजित), कार्यकारी राजधानी – विशाखापट्टनम उच्च न्यायालय: अमरावती भाषा: तेलुगु नृत्य: कुचिपुड़ी (शास्त्रीय), वेईची प्रमुख नदियाँ: गोदावरी, कृष्णा, पेन्नार बाँध: नागार्जुन सागर, श्रीशैलम उत्सव: उगादी, संक्रांति राष्ट्रीय उद्यान: श्रीशैलम टाइगर रिजर्व, पापीकोंडा नेशनल पार्क विशेष: "चावल का कटोरा" (Rice Bowl of India) विश्व का सबसे बड़ा तटीय रेत शिलाखंड – बोरा गुफाएँ 2. अरुणाचल प्रदेश राजधानी: ईटानगर भाषा: अंग्रेज़ी (आधिकारिक), न्यान्गम, अपातानी आदि जनजातीय भाषाएँ नृत्य: पोंग, चाम, वांगला प्रमुख नदी: ब्रह्मपुत्र (स्थानीय नाम – सियांग, दिहांग) उत्सव: लॉसार, मोपिन, सोलुंग राष्ट्रीय उद्यान: नामदाफा, मौलिंग विशेष: भारत का "उगते सूरज का प्रदेश" सीमा – चीन, भूटान, म्यांमार भारत का सबसे कम घनत्व वाला राज्य 3. असम राजधानी: दिसपुर भाषा: असमिया नृत्य: बिहु नदी: ब्रह्मपुत्र, बराक उत्सव: बिहु (तीन बार मनाया जाता है – बोहाग, काती, माघ), डिहिंग पातकाई राष...